خراسان رضوي سال‌هاست با خشکسالي، فرسايش خاک و گسترش بيابان‌زايي دست‌وپنجه نرم ميکند؛ اما سيلاب اخير در شهرستان کوهسرخ نشان داد بحران اقليمي ديگر فقط به کم‌آبي محدود نيست. اين بار، بارش‌هاي ناگهاني و تگرگ، چهره‌اي تازه از تهديدهاي طبيعي را نمايان کرد؛ تهديدي که در سايه کمبود امکانات، فرسودگي زيرساخت‌ها و ناترازي اعتبارات، به بحراني گسترده براي مردم منطقه تبديل شد.
سيلابي که مي‌توانست با مديريت پيشگيرانه و تجهيزات کافي مهار شود، حالا روستاهاي متعددي را با خسارت‌هاي سنگين روبه‌رو کرده و پرسش‌هاي جدي درباره وضعيت آمادگي شهرستان‌هاي محروم در برابر بحران‌هاي طبيعي به وجود آورده است.
روستاهايي که زير آب رفتند
رئيس ستاد مديريت بحران شهرستان کوهسرخ با تشريح ابعاد اين حادثه گفت: بارش‌هاي ناگهاني همراه با تگرگ در ساعات اوليه، منطقه را غافلگير کرد و به دليل توپوگرافي کوهستاني و شيب تند زمين، رودخانه‌ها به مسيرهاي خروشان و طغيان‌گر تبديل شدند.
حسن اعمي افزود: در پي اين سيلاب، روستاهاي علي‌آباد، بختيار، تولا، طرق، چلپو و شهر ريوش دچار خسارت شدند و در مجموع هشت روستاي شهرستان درگير اين حادثه بي‌سابقه بودند.
به گفته فرماندار کوهسرخ، تاکنون دست‌کم60 واحد مسکوني به طور کامل زير آب رفته‌اند و باغات، اراضي کشاورزي، راه‌هاي روستايي و واحدهاي دامي نيز خسارت جدي ديده‌اند.
امدادرساني انجام شد؛ اما بازسازي چه مي‌شود؟
اگرچه نيروهاي امدادي و خدماتي از ساعات ابتدايي وارد عمل شدند و عمليات تخليه آب و امدادرساني با سرعت آغاز شد، اما واقعيت اين است که رفع آب‌گرفتگي به معناي پايان بحران نيست.
اکنون نگراني اصلي، تأمين اعتبار براي بازسازي خانه‌ها، احياي زيرساخت‌ها و جبران خسارت معيشتي مردم است؛ موضوعي که به گفته مسئولان محلي، همچنان در ابهام قرار دارد.
فرماندار کوهسرخ با اشاره به اينکه اين حجم از سيلاب در اواخر خردادماه طي80 سال گذشته بي‌سابقه بوده، اظهار کرد: بسياري از منازل، باغات و مزارع آسيب جدي ديده‌اند و هنوز اعتبار مشخصي از سوي ستاد مديريت بحران براي جبران خسارت‌ها تخصيص نيافته است.
شهرستان سيل‌خيز با حداقل امکانات
يکي از مهم‌ترين بخش‌هاي اين بحران، کمبود شديد تجهيزات راهداري و امدادي در شهرستان کوهسرخ است؛ مسئله‌اي که فرماندار نيز به آن اذعان دارد.
اعمي گفت: راهداري شهرستان تنها با يک لودر و يک گريدر به منطقه‌اي کوهستاني و سيل‌خيز خدمات ارائه مي‌دهد؛ در حالي که برخي شهرستان‌ها بدون بحران، چندين برابر اين امکانات را در اختيار دارند.
وي يادآور شد: زمستان سال گذشته نيز به دليل بارش‌هاي سنگين برف، بسياري از جاده‌ها براي هفته‌ها مسدود بودند و حتي ارتباط برخي روستاها تا چهار روز به طور کامل قطع شده بود.
به گفته فرماندار، حدود 70 تا80 درصد روستاهاي شهرستان در مسير سيلاب قرار دارند و اين موضوع ضرورت تقويت تجهيزات و اجراي طرح‌هاي پيشگيرانه را دوچندان ميکند.
خسارت فقط ساختمان نيست؛ معيشت مردم نابود شده است
ابعاد خسارت‌ها تنها به تخريب خانه‌ها محدود نمي‌شود. بر اساس آمار اوليه، بيش از20دستگاه خودرو آسيب ديده و بيش از60 رأس دام سبک نيز تلف شده‌اند؛ موضوعي که ضربه مستقيمي به اقتصاد خانوارهاي روستايي وارد کرده است.
در منطقه‌اي که بخش مهمي از مردم از طريق دامداري و کشاورزي امرار معاش مي‌کنند، از بين رفتن دام‌ها و تخريب زمين‌هاي کشاورزي، آغاز بحراني اقتصادي و اجتماعي است که در صورت نبود حمايت‌هاي فوري، مي‌تواند تبعات گسترده‌تري به همراه داشته باشد.
هشدار سيلاب براي مديران
سيلاب کوهسرخ تنها يک حادثه طبيعي نبود؛ اين حادثه، زنگ هشدار جدي درباره شکاف ميان بحران‌هاي اقليمي و توان زيرساختي شهرستان‌هاي محروم است.
کارشناسان معتقدند اگر اعتبارات بازسازي به‌موقع و شفاف تخصيص نيابد و طرح‌هايي مانند آبخيزداري، مديريت رواناب و مقاوم‌سازي واحدهاي فرسوده اجرايي نشود، هر بارندگي شديد مي‌تواند به بحراني تازه تبديل شود.
اکنون مطالبه اصلي مردم کوهسرخ روشن است؛ توجه واقعي به مناطق محروم، تجهيز شهرستان‌هاي بحران‌خيز و جبران خسارت خانواده‌هايي که در چند ساعت، حاصل يک عمر تلاش خود را از دست داده‌اند.
