مصوبات شورای فرهنگ عمومی به ضمانت اجرایی مؤثرتر نیاز دارد
گفت‌وگو با امام‌جمعه کاشمر درباره چالش‌های فرهنگی، مطالبات جوانان و ضرورت تقویت نشاط اجتماعی
۱۴ آبان، روز فرهنگ عمومی، فرصتی برای بررسی وضعیت فرهنگی جامعه، ارزیابی عملکرد نهادهای مسئول و توجه به نیازهای پیش‌روی این حوزه است. شورای فرهنگ عمومی شهرستان نیز به‌عنوان یکی از مجموعه‌های اثرگذار در سیاست‌گذاری و هماهنگی فعالیت‌های فرهنگی، در شناسایی مسائل، تعیین اولویت‌ها و پیگیری برنامه‌های مرتبط با فرهنگ عمومی نقش دارد. به همین مناسبت، با حجت‌الاسلام‌والمسلمین طاهری، امام‌جمعه کاشمر و رئیس شورای فرهنگ عمومی شهرستان، درباره اقدامات، چالش‌ها و برنامه‌های این شورا گفت‌وگو کرده‌ایم. او بر ضرورت تقویت نظارت و ضمانت اجرای مصوبات، گفت‌وگو با نسل جوان، پرهیز از برخوردهای سلیقه‌ای و فراهم‌کردن زمینه نشاط اجتماعی در چارچوب قانون تأکید می‌کند. در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.
*شورای فرهنگ عمومی در یک سال اخیر چه تصمیم یا مصوبه‌ای داشته که اثری ملموس در زندگی اجتماعی مردم کاشمر گذاشته باشد؟
با سلام خدمت خوانندگان نشریه آوای کاشمر. شورای فرهنگ عمومی مصوبات متعددی در یک سال اخیر داشته که برخی از آن‌ها به‌طور مستقیم بر زندگی اجتماعی مردم اثر گذاشته است. سامان‌دهی برنامه‌های اوقات فراغت نوجوانان، راه‌اندازی مستمر ستاد اربعین حسینی، هماهنگی برای برگزاری مناسبت‌های مذهبی و ملی و اجرای طرح‌های مشترک با آموزش‌وپرورش از جمله این اقدامات است. بازتاب برخی از آن‌ها در رسانه‌های ملی و محلی نیز قابل توجه بوده است. البته سنجش اثربخشی مصوبات از بخش‌هایی است که همچنان به تقویت نیاز دارد. در کنار دریافت گزارش‌های اداری، تلاش کرده‌ایم با همکاری دستگاه‌های عضو، نتایج مصوبات را در میدان عمل نیز ارزیابی کنیم؛ این روند در حال تکمیل است.
*برخی فعالان فرهنگی معتقدند شورا بودجه مستقل و قدرت اجرایی ندارد و بیشتر نهادی توصیه‌ای است. در برابر دستگاه‌هایی که در اجرای مصوبات کوتاهی می‌کنند، شورا چه اختیاری دارد؟
این نقد را وارد می‌دانم و معتقدم باید واقعیت‌های موجود را پذیرفت. اما این به معنای ناتوانی شورا در پیگیری مسائل فرهنگی نیست. ظرفیت اصلی شورا در ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌ها و استفاده از اختیارات قانونی اعضای آن قرار دارد. از طریق مکاتبات رسمی، جلسات پیگیری و بهره‌گیری از جایگاه نظارتی شورا، عملکرد دستگاه‌هایی را که در اجرای مصوبات کوتاهی می‌کنند بررسی کرده و در صورت نیاز، موضوع را به مراجع بالاتر منعکس می‌کنیم. با این حال، تقویت جایگاه شورا و ایجاد ضمانت اجرایی مؤثرتر برای مصوبات آن، به حمایت و اصلاح ساختاری در سطح کلان نیاز دارد و باید از مسیرهای قانونی و مراجع ذی‌صلاح پیگیری شود.
*در موضوع عفاف و حجاب، چگونه میان تغییرات نسلی و ناآگاهی با قانون‌شکنی عامدانه تفاوت گذاشته می‌شود؟
باید بپذیریم روش‌های صرفاً سلبی و برخوردی به‌تنهایی پاسخ‌گوی پیچیدگی‌های امروز جامعه نیستند. باید میان ناآگاهی و تأثیرپذیری از تغییرات نسلی با قانون‌شکنی عامدانه تفاوت گذاشت و متناسب با هر وضعیت، راهکار مناسب در نظر گرفت. در مواجهه با گروه نخست، آموزش، اقناع و گفت‌وگوی محترمانه باید در اولویت باشد و در موارد تخلف از قانون نیز ضوابط قانونی، بدون افراط و رفتارهای خارج از چارچوب، اجرا شود. تجربه نشان داده است برخوردهای خشن و بدون اقناع لزوماً به همدلی منجر نمی‌شود و می‌تواند فاصله میان جوانان و نهادهای رسمی را افزایش دهد. از همین رو، شورا بر رویکردهای گفت‌وگومحور و تکریم‌آمیز در مسائل فرهنگی تأکید دارد.
* نهادهایی مانند آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه تا چه اندازه در پاسخ به پرسش‌های نوجوانان و اقناع فکری نسل جدید موفق بوده‌اند؟
نهادهای تربیتی، مسئولیت مهمی در پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و شبهات نسل جوان و تقویت مبانی فکری و اعتقادی آنان دارند. در همین راستا، جلسات مشترکی برگزار شده و دوره‌ها و کارگاه‌هایی برای مربیان در نظر گرفته‌ایم. بااین‌حال، باید صادقانه بگویم خروجی فعالیت این نهادها در زمینه اقناع نسل جدید متناسب با انتظارات و حجم پرسش‌ها و شبهات موجود نبوده است. این واقعیت را باید پذیرفت و برای اصلاح آن برنامه‌ریزی کرد. این مسئله با یک تذکر یا بازخواست مقطعی حل نمی‌شود و به برنامه‌ریزی مستمر، شناخت دقیق مخاطب و روش‌های مؤثرتر در تربیت و آموزش نیاز دارد.
*مرز میان رعایت حدود شرعی و سلب حق نشاط جمعی از شهروندان کجاست؟ برخی معتقدند محدودیت‌های فرهنگی منطقه گاه بیش از آنکه بر نص قانون استوار باشد، از سلیقه یا احتیاط بیش از حد ناشی می‌شود.
موضع ما روشن است؛ رعایت حدود شرعی و ایجاد نشاط اجتماعی با یکدیگر در تضاد نیستند و می‌توانند در کنار هم قرار گیرند. دین اسلام، دین زندگی و نشاط است و هدف آن سلب شادی مشروع از جامعه نیست. آنچه اهمیت دارد، تعیین درست چارچوب‌ها بر اساس قانون و موازین شرعی است، نه اعمال سلیقه‌های شخصی یا محدودیت‌های غیرضروری. معتقدیم هر محدودیتی باید مستند به قانون باشد و در این زمینه باید از برخوردهای سلیقه‌ای پرهیز کرد. فراهم‌کردن فضاهای مناسب و نشاط‌آفرین برای شهروندان، به‌ویژه نسل جوان، یکی از ضرورت‌های فرهنگی جامعه است. شورا نیز از طرح‌هایی که در چارچوب قانون و ضوابط شرعی به افزایش نشاط اجتماعی کمک کند، حمایت می‌کند.
*کاشمر با کمبود زیرساخت‌های تفریحی و فرهنگی استاندارد برای جوانان روبه‌روست و در میزبانی از رویدادهایی مانند کنسرت‌های موسیقی مجاز نیز محدودیت‌هایی دارد. آیا ایجاد الگوهای جایگزین و استاندارد نمی‌تواند از گرایش به تفریحات زیرزمینی و آسیب‌های اجتماعی پیشگیری کند؟
این نقد را وارد می‌دانم. کاشمر در زمینه زیرساخت‌های تفریحی و فرهنگی استاندارد با کمبودهایی مواجه است و این مسئله می‌تواند بر نحوه گذران اوقات فراغت جوانان اثر بگذارد. توسعه امکانات فرهنگی و تفریحی باید مورد توجه جدی مسئولان قرار گیرد. تصمیم‌گیری درباره برگزاری رویدادهای هنری، از جمله کنسرت‌های موسیقی مجاز، در چارچوب اختیارات مراجع ذی‌صلاح انجام می‌شود. موضع ما این است که با رعایت ملاحظات فرهنگی و شرعی و در چارچوب قانون، باید از ظرفیت برنامه‌های هنری مجاز و استاندارد برای افزایش نشاط اجتماعی استفاده کرد. بهترین راه مواجهه با تفریحات زیرزمینی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، صرفاً محدودکردن فعالیت‌ها نیست؛ باید الگوهای جایگزین سالم، جذاب و استاندارد در اختیار مردم، به‌ویژه جوانان، قرار گیرد.
*گاهی افرادی با عنوان دغدغه‌مندی فرهنگی دست به رفتارهای خودسرانه یا تندروانه می‌زنند. موضع رسمی شورا در برابر اقداماتی که به نام دفاع از ارزش‌ها، حاکمیت قانون و آرامش روانی جامعه را خدشه‌دار می‌کند، چیست؟
موضع شورای فرهنگ عمومی روشن است؛ حاکمیت قانون باید مورد توجه همگان باشد و هیچ‌کس حق ندارد به نام دفاع از ارزش‌ها دست به اقدام خودسرانه بزند یا آرامش روانی جامعه را مختل کند. دفاع از ارزش‌های دینی و فرهنگی باید در چارچوب قانون و همراه با رعایت اخلاق و حقوق شهروندان انجام شود. دغدغه‌مندی فرهنگی به‌هیچ‌وجه مجوز قانون‌شکنی یا رفتار خارج از ضوابط نیست. شورا هرگونه تندروی و اقدام بیرون از چارچوب قانونی را مردود می‌داند و بر ضرورت برخورد قانونی با چنین رفتارهایی تأکید دارد.
*افکارعمومی گاهی حساسیت مسئولان فرهنگی به پوشش و ظواهر مذهبی را پررنگ‌تر از توجه به گران‌فروشی، ربا، ناعدالتی اجتماعی و بی‌اخلاقی‌های عمومی می‌بیند. شورا چگونه میان این مسائل توازن برقرار می‌کند؟
این نقد را شنیده‌ام و معتقدم جای تأمل دارد. مسائلی مانند پوشش، چون در زندگی روزمره بیشتر به چشم می‌آیند، ممکن است در افکارعمومی برجسته‌تر به نظر برسند؛ اما این به معنای بی‌توجهی شورا به مسائل بنیادین اقتصادی و اجتماعی نیست. گران‌فروشی، ربا، ناعدالتی اجتماعی و بی‌اخلاقی‌های عمومی نیز باید در بررسی آسیب‌های فرهنگی و رفتاری جامعه مورد توجه قرار گیرند. فرهنگ عمومی به ظواهر محدود نمی‌شود و رفتارهای اقتصادی، اجتماعی و اخلاقی مردم و مسئولان را نیز در بر می‌گیرد. با این‌حال، می‌پذیرم که در اطلاع‌رسانی و انعکاس رسانه‌ای فعالیت‌های شورا باید بیشتر تلاش شود تا مردم تصویر جامع‌تر و متوازن‌تری از موضوعات مورد بررسی و اقدامات انجام‌شده داشته باشند.
*به مناسبت روز فرهنگ عمومی، چه پیامی برای مردم و فعالان فرهنگی کاشمر دارید و شورا برای ارتقای زیست‌بوم فرهنگی دیار ترشیز چه مسیری را دنبال می‌کند؟
فرهنگ عمومی حوزه‌ای است که همه مردم و نهادهای اجتماعی در شکل‌گیری و ارتقای آن نقش دارند. نمی‌توان انتظار داشت مسائل فرهنگی تنها با مصوبات اداری یا اقدامات یک دستگاه برطرف شود؛ این مسیر به همدلی، گفت‌وگو، مشارکت عمومی و همکاری همه بخش‌های جامعه نیاز دارد. در این مسیر، تقویت نظارت بر اجرای مصوبات، توجه به نیازهای نسل جوان، توسعه فضاهای فرهنگی و نشاط‌آفرین و گسترش گفت‌وگو میان نهادهای رسمی و مردم اهمیت ویژه‌ای دارد. ما از نقدهای منصفانه رسانه‌ها، فعالان فرهنگی و شهروندان استقبال می‌کنیم؛ زیرا این نقدها می‌توانند به شناسایی نقاط ضعف و اصلاح مسیر کمک کنند. امیدواریم با همکاری مجموعه‌های فرهنگی و اجتماعی، گام‌های مؤثرتری برای ارتقای فرهنگ عمومی و تقویت هویت فرهنگی دیار ترشیز برداریم. از خداوند متعال توفیق خدمت به مردم شریف این منطقه را مسئلت دارم.
