قتل نفس یکی از خطرناکترین و بزرگترین جرائم انسانی است و سابقه آن در تاریخ طولانی است. قرآن کریم نخستین تعدی و تجاوز انسان به انسان را به شکل قتل یادآور شده است. دین مقدس اسلام جامعهای میسازد که در آن وقوع قتل بسیار نادر باشد و تلاش دارد با وضع و اجرای عادلانه مجازاتها، از جمله کیفر قتل، امنیت و عدالت اجتماعی را برقرار کند. پیشگیری از جرم و قتل، از طریق تهذیب اخلاق، تربیت، ایجاد عدالت و مبارزه با ظلم و نابسامانی، در اسلام اهمیت ویژهای دارد.
اسلام با استناد به متون فقهی و احادیث پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) قاعدهای مهم دارد که بیانگر حرمت خون مسلمان است. این قاعده که مستند به آیه۳۳ سوره اسرا است، مقرر میدارد که خون هیچ مسلمانی هدر نخواهد رفت و در صورت قصاص نشدن قاتل، دیه مقتول از بیتالمال پرداخت میشود. به بیان دیگر، خون انسان در اسلام از بالاترین حرمت برخوردار است و ریختن آن نه تنها تخریب یک فرد، بلکه تخریب خلقت و مخالفت با ربوبیت خداوند به شمار میرود.
علامه طباطبایی رحمهالله درباره حرمت خون میگوید: «ریختن خون انسان در همه ادیان الهی حرام است، زیرا نابود کردن خون یک انسان، تباه کردن خلقت او و مخالفت با اراده الهی است.»
از نظر اسلام، هر انسانی که کشته شود، علاوه بر خود قاتل، دیگرانی که در قتل شریک یا راضی بودهاند نیز در عذاب قرار میگیرند. پیامبر اکرم(ص) فرمودهاند: «اگر همه آسمانیان و زمینیان در ریختن خون مسلمان سهیم باشند، خداوند همه آنان را در آتش عذاب میکند». نخستین دادگاه در قیامت، دادگاه خون است؛ این نشان از اهمیت بالای حرمت جان انسان دارد. امام صادق (ع) نیز فرمودهاند: «دست کسی که آلوده به خون مومنی باشد، هرگز موفق به توبه نخواهد شد.»
امام علی(ع) به مالک اشتر نوشت: «از خونها و خونریزیهای به ناحق بپرهیز، زیرا هیچ چیز مانند خونریزی اثر نمیگذارد.» این آموزهها بیانگر آن است که خون هیچ مسلمانی در اسلام نادیده گرفته نمیشود و عواقب خون ریخته شده، دامان قاتل و مباشرین آن را رها نخواهد کرد.
متأسفانه در وقایع اخیر، علاوه بر هتک حرمت قرآن و مقدسات، خونهای بسیاری از نیروهای انتظامی و مردم معترض ریخته شد. وقتی پای جان انسان در میان است، رسیدگی و حساسیت ویژه ضرورت دارد، زیرا امنیت و جان انسان قابل توجیه نیست.
حرمت قتل نفس در روایات
پیامبر اکرم(ص) فرمودهاند: «به خون بیگناهان دست نزنید و نفوسی را که خداوند محترم شمرده است، به قتل نرسانید مگر اینکه طبق قانون الهی اجازه قتل داده شده باشد.»
پیامبر(ص) همچنین فرمودهاند: «دل بنده تا زمانی که خونی به ناحق ریخته نشود، پذیرای بیم و امید است؛ اما پس از آن، دلش واژگون میشود و خیر و شر را نمیتواند درست تشخیص دهد.»
درباره اهمیت خون در قیامت، پیامبر(ص) فرمودهاند: «روز قیامت نخستین چیزی که درباره آن داوری میشود، خون است.»
این روایات و آموزههای قرآن و احادیث، نشاندهنده جایگاه والای حرمت خون انسان در اسلام و اهمیت جلوگیری از قتل و خونریزی در جامعه است.
انشاءالله دیگر شاهد چنین خونریزیها و آشفتگیهایی در کشور نباشیم و مسئولان امر نسبت به چرایی این حوادث و وقایع حساس بوده و پاسخگو باشند.
