پاییز و زمستان پیش‌رو برای کاشمر فراتر از تغییرات معمول فصلی، زنگ هشداری جدی برای محک‌خوردن تاب‌آوری زیرساختی شهری است که هم‌زمان در دو جبهه بحران اقلیمی و کسری توان انرژی قرار دارد. تقارن پیش‌بینی‌های دال بر وقوع “پدیده ال‌نینو” و بارش‌های خارج از الگو با افت محسوس ورودی شبکه سراسری گاز به خراسان‌رضوی، منطقه را در شرایطی قرار داده که کمترین اهمال در مدیریت شهری و آمادگی حوادث، می‌تواند به فلج ‌شدن نبض معیشت، اخلال در بخش‌های تولیدی و تحمیل خسارت‌های سنگین بر شهروندان منجر شود. در وضعیتی که سال‌ها شعار ساماندهی مسیل‌ها ثبت شده و افت فشار گاز نیز به کابوس همیشگی زمستان‌ها بدل گشته، این پرسش بنیادین روی میز مدیران محلی قرار دارد: آیا تمهیدات اعلام‌شده صرفاً مانورهایی روی کاغذ است یا این بار ستاد مدیریت بحران توان حفاظت از معیشت عمومی و شریان‌های زیربنایی شهر را خواهد داشت؟

سیگنال‌های جوی ال‌نینو و هشدار بارش‌های غیرعادی

رئیس اداره هواشناسی کاشمر با اشاره به احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو بر وضعیت جوی منطقه، اظهار داشت: بررسی الگوهای اقلیمی نشان می‌دهد که بخش‌های گسترده‌ای از کشور ممکن است در روزهای آینده تحت تأثیر این پدیده قرار گیرند و خراسان‌رضوی نیز از جمله مناطق متأثر خواهد بود.

علی اصغرزاده در تشریح وضعیت بارندگی منطقه در فصل زراعی گذشته افزود: مجموع بارش ثبت‌شده در این مدت به ۲۲۹ میلی‌متر رسید؛ این در حالی است که میانگین بلندمدت بارش ۱۷۲میلی‌متر بوده است. بر این اساس، میزان بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۳۳ درصد افزایش داشته است.

وی در پاسخ به پرسشی درباره پیش‌بینی شرایط جوی شهرستان کاشمر یادآور شد: در هفته چهارم، از ۲۷مهر تا ۳ آبان‌ماه، و هفته پنجم، شرایط بارشی در محدوده نرمال پیش‌بینی می‌شود و میزان بارندگی قابل‌توجه نخواهد بود.

رئیس اداره هواشناسی کاشمر با اشاره به احتمال افزایش بارش‌ها در بازه زمانی بعدی تصریح کرد: از۴ تا ۲۴ آبان‌ماه، میزان بارندگی ممکن است بین ۵ تا ۱۰ میلی‌متر بیشتر از حد نرمال باشد؛ شرایطی که ضرورت توجه به روند تغییرات جوی را افزایش می‌دهد.

اصغرزاده با بیان اینکه میانگین بارش بلندمدت۳۰ ساله کاشمر در آبان‌ماه حدود ۱۱.۳میلی‌متر است، خاطر نشان کرد: با در نظر گرفتن افزایش احتمالی حدود۱۰میلی‌متری نسبت به این میانگین، مجموع بارش به محدوده۲۰ تا ۲۵ میلی‌متر می‌رسد؛ میزانی که می‌تواند از منظر تأمین بارش مؤثر برای منطقه اهمیت داشته باشد.

 گلوگاه‌های بسته در پهنه شرقی به روایت منابع آب

رئیس امور منابع آب کاشمر در تشریح وضعیت نقاط بحرانی سیلاب در این شهرستان، گفت: با توجه به پیش‌بینی بارش‌ها، تمامی نقاط بحرانی به‌طور مرتب بازبینی و ساماندهی می‌شوند؛ با این حال، برخی از چالش‌های ساختاری همچنان پابرجاست و نیازمند رسیدگی فوری هستند.

حسین حکمتی‌فر با اشاره به وضعیت محدوده جهاددانشگاهی و بلوار دانشگاه تصریح کرد: در این محدوده با مشکل انسداد مسیر عبور آب مواجه هستیم. اگرچه قرار است در هفته‌های آتی دیوار جهاددانشگاهی تخریب شود، اما اصلاح بلوار دانشگاه نیز برای مدیریت صحیح سیلاب ضروری است. وی در ادامه افزود: وقتی آب از دانشگاه آزاد عبور می‌کند، بلوار دانشگاه مانع مسیر اصلی است. برای رفع این مشکل، باید در این نقطه، حالت آب‌نما ایجاد و تقویت شود یا ظرفیت کانال‌های سرپوشیده موجود جهت افزایش عبور آب، افزایش یابد تا اتصال مسیرهای پایین‌دست برقرار شود.

 زنگ خطر ۱۰ میلیون مترمکعبی ناترازی گاز

رئیس اداره گاز کاشمر درباره وضعیت تأمین سوخت استان و منطقه اظهار داشت: با توجه به کاهش ظرفیت تولید، پیش‌بینی می‌شود ورود گاز به استان خراسان‌رضوی در روزهای سرد سال، حدود۱۰میلیون مترمکعب کاهش یابد؛ به این معنا که علاوه بر چالش‌های سال گذشته، روزانه با۱۰ میلیون مترمکعب کاهش ورود گاز به شبکه داخلی استان روبرو خواهیم بود.

رضاپور با بررسی میزان مصرف در منطقه افزود: ما در شرایط اوج مصرف زمستانی، در شهرستان کاشمر به‌طور معمول بین ۱میلیون و ۲۰۰ هزار تا ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز مصرف داریم.

وی در خصوص میزان کمبودها گفت: در ناحیه کاشمر نیز با اعمال محدودیت‌های معمول، میزان کمبود و محدودیت‌ها با نوسان همراه بوده و چیزی در حدود ۵۰ هزار مترمکعب برآورد می‌شود.

 پاک‌سازی معابر شهری

معاون حوزه معاونت خدمات شهری شهرداری کاشمر از پاک‌سازی و لایروبی بیش از۲۰۰۰ متر از کانال‌های زیرسطحی و بیش از ۳۰۰۰ متر از کانال‌های سطحی عمیق و نیمه‌عمیق این شهر خبر داد و گفت: در مسیر شرقی شهر دو مسیر وجود دارد که یکی از آن‌ها از مقابل دانشگاه آزاد عبور می‌کند و در انتهای مسیر به پشت جهاددانشگاهی منتهی می‌شود. مسیر دیگر نیز از باغ‌ها عبور کرده و به سپاه می‌رسد.

محمد نجار با اشاره به یکی دیگر از مسیرهای انتقال آب در محدوده پشت مسکن ملی بیان کرد: در این محدوده، گودبرداری‌هایی که در فاز مسکن ملی انجام شد، بخش قابل توجهی از مسیر آب را مسدود کرد.

وی در ادامه با تشریح جزئیات مسیرهای شرقی شهر توضیح داد: در مسیرهای شرقی دو مسیر داریم که یکی از آن‌ها مقابل دانشگاه آزاد قرار دارد. این مسیر از موقوفه باغ فتحی شروع و از دیواری که به بلوار دانشگاه‌آزاد منتهی می‌شود، عبور می‌کند. این مسیر پس از رسیدن به بلوار، به دیوار جهاددانشگاهی برخورد و به دیوار سپاه می‌رسد مسیل از داخل اراضی محدوده سپاه عبور می‌کند و به ضلع جنوبی دیوار می‌رسد. سپس از ضلع جنوب‌شرقی خارج و وارد معبر عمومی می‌شود.

معاون خدمات شهری شهرداری کاشمر با اشاره به وضعیت مسیرهای ضلع جنوبی و غربی شهر گفت: در ضلع جنوبی، غربی و جنوب‌غربی شهر، از محدوده آرامگاه مدرس، بخشی از مسیر دچار انسداد شده بود که شهرداری در راستای اجرای کانال‌های سطحی عمیق، کانال‌هایی با ابعاد ۱.۵ در دو متر ایجاد کرده است. این کانال از بلوار جمهوری‌اسلامی و از میدان معلم امتداد پیدا می‌کند و تا آرامگاه مدرس ادامه دارد و سپس از ضلع جنوبی منطقه گلشن عبور می‌کند.

نجار با اشاره به یکی از مشکلات اصلی در ادامه این مسیر افزود: مشکل اصلی ما در کال قوژد قسمتی است که مسیر به جمعه‌بازار پرندگان منتهی می‌شود. در برخی قسمت‌ها مسیر را پاک‌سازی کرده‌ایم، اما این محدوده همچنان نیازمند ورود دستگاه قضایی و همکاری فرمانداری، آب منطقه‌ای و شهرداری است تا برای آن تصمیم قطعی گرفته شود، چراکه متخلفان با ریختن خاک و نخاله مسیر را مسدود می‌کنند.

انتقاد صریح فرماندار از ناکارآمدی کانال‌ها و ضرورت آمادگی پیش از بحران

فرماندار کاشمر با تأکید بر لزوم پیشگیری پیش از وقوع بحران گفت: این‌که بعد از وقوع حادثه بخواهیم در عرصه‌ها، روستاها، شهر و نقاط مختلف حاضر شویم و بگوییم چه کارهایی انجام داده‌ایم، ارزش چندانی ندارد؛ اما اینکه کفایت و توانمندی خودمان را نشان دهیم، به این معناست که از الان اقدامات لازم را انجام دهیم.

محمد قربانی درباره وضعیت جهاد دانشگاهی بیان کرد: به این مجموعه مهلت داده شده است که خودشان مشکل را رفع کنند و مسئولان استان نیز در جریان موضوع هستند.

وی در ادامه با اشاره به وضعیت محوطه سپاه تصریح کرد: مجموعه سپاه کاملاً اعلام آمادگی کرده‌اند که مشکل را رفع کنند، مقرر شده طرح تهیه و به آنها ارائه شود و آنها نیز اجرا می‌کنند. بدون شک مسئولیت هرگونه حادثه در این محل برعهده خودشان است و اگر اقدامی صورت نگیرد اتفاقات ناگواری خواهد افتاد.

فرماندار کاشمر در خصوص شهرک صنعتی نیز اظهار داشت: وضعیت مسیلی که از داخل فاز دو و فاز یک عبور می‌کند، باید در یک نشست تخصصی بررسی شود. درخواست ساماندهی فاز یک شهرک صنعتی کاشمر باید از سوی شرکت شهرک‌های صنعتی و استان به امور منابع آب ارائه شود و با توجه به تعهد اداره شهرستان مبنی بر اینکه در صورت وصول درخواست، مطالعات را انجام خواهند داد، شرکت شهرک‌ها نیز باید نسبت به اجرای آن اقدام کند.

قربانی با نقد جدی طرح‌های عمرانی گذشته خاطرنشان کرد: در آخرین بارندگی که در شهرستان اتفاق افتاد، همچنان همان نقاطی که همیشه دچار آب‌گرفتگی می‌شوند، مجدداً دچار آب‌گرفتگی شدند. شاید حدود ۱۰ سال است که در دوره شهرداران مختلف، موضوع احداث کانال‌های عمیق مطرح می‌شود، اما به محض وقوع بارندگی، دوباره مشکلات تکرار می‌شود. این کانال‌ها برای شرایط بحران است، نه فقط برای بارندگی‌های عادی که همیشه وجود داشته است. زمانی که بارندگی غیرعادی و خارج از نرمال اتفاق می‌افتد، همچنان در معابر و نقاطی مانند دادگستری، مدرس، بهبودی، بلوار جمهوری و فلکه سبزوار با مشکل مواجهیم. با وجود هزینه‌های زیادی که از پول مردم این شهر طی۱۰تا۱۵ سال اخیر برای ایجاد کانال‌های بسیار عمیق در نقاط مختلف شهر انجام شده، به نظر می‌رسد این کانال‌ها کارایی لازم را نداشته‌اند و مطالعه کافی پشت این اقدامات نبوده و صرفاً گفته شده است که یک کانال عمیق ایجاد شود، اما کارایی لازم در مواقع بحران و بارندگی سنگین در شهر از این کانال‌ها دیده نمی‌شود و انگار فایده‌ای نداشته‌اند.

تقاطع دو بحران و ضرورت گذار از تصمیم‌گیری‌های انفعالی

کاشمر بر سر دوراهی تصمیم‌های سخت قرار دارد؛ تلاقی بارش‌های غیرمترقبه با کسری سهمیه گاز ورودی به خراسان رضوی مجالی برای خطای محاسباتی باقی نمی‌گذارد. چنانچه دستگاه‌های اجرایی اصلاح گلوگاه‌های عمرانی، رفع معارض‌های کالبدی مسیل‌ها، لایروبی بدون مسامحه خروجی‌های آب، و مدیریت مصرف سوخت جایگزین در صنایع را به دقایق بحران موکول کنند، تاوان این بی‌عملی متوجه سفره و امنیت روانی مردم خواهد شد. زمستان پیش‌رو نه محلی برای تبادل تعارفات اداری، بلکه میدان سنجش صداقت ادعاها در صیانت از حقوق عمومی در برابر خشم طبیعت و مضایق انرژی است.