آيين زورخانهاي تنها به ورزش جسماني محدود نميشود، بلکه مجموعهاي از ارزشهاي اخلاقي، فرهنگي و معنوي را نيز در برميگيرد. در اين فضا، مفاهيمي چون فتوت، جوانمردي، احترام به بزرگتر، ياري رساندن به ضعيفان و رعايت ادب، از اصول اساسي پهلواني به شمار ميآيد.
در کنار اين ارزشها، موسيقي زورخانه نيز يکي از ارکان اصلي اين ورزش سنتي است؛ هنري اصيل که در سالهاي اخير تلاش شده جايگاه آن در رويدادهاي هنري و موسيقايي معاصر بيش از پيش معرفي شود. در اين ميان، مرشد نقشي محوري دارد؛ او نه تنها نوازنده و خواننده است، بلکه هدايت معنوي ورزشکاران و رهبري حرکات مختلف ورزشي را نيز برعهده دارد.
در کاشمر افراد توانمند و علاقهمندي در اين عرصه مشغول فعاليت هستند که در کنار پيشکسوتان اين ورزش، خدمات ارزشمندي ارائه کردهاند. يکي از اين چهرهها، “مرتضي شهری“ است؛ فردي که امروز در کنار مرشدان پيشکسوت، موفق به کسب رتبه 6 مرشدي شده و در اين سالها توانسته عناوين استاني و کشوري متعددي را به دست آورد. او اکنون علاوه بر فعاليت در عرصه مرشدي، بهعنوان مربي شهرستان، عضو کميته استعداديابي استان و از داوران اين حوزه نيز شناخته ميشود.
مرتضي شهری، متولد سال 1369 و اهل کاشمر است. او پيش از تولد، پدر خود را از دست داده و از همان کودکي زير سايه تلاش و حمايت مادر پرورش يافته است.
وي در کنار تحصيل و کار، ورزش زورخانهاي را نيز دنبال کرده و درباره آغاز مسير خود ميگويد: در دوران دبيرستان، دبير ورزش ما، آقاي مسعود رمضاننژاد، جمعي از دانشآموزان را به باشگاه علياکبري دعوت کردند. حدود 30 نفر در آن برنامه حضور داشتيم. نخستين شبي که وارد زورخانه شدم، تصور نميکردم کاشمر چنين فضاي ورزشي و فرهنگي ارزشمندي داشته باشد. من ابتدا تنها از روي کنجکاوي به آنجا رفتم و شناخت چنداني هم از اين ورزش نداشتم، اما بهمرور به آن علاقهمند شدم؛ تا جايي که از ميان آن جمع، پس از دو سال فقط چهار نفر در اين مسير ماندگار شديم.
وي ادامه ميدهد: نزديک به سه سال تنها به تمرين ورزش و حرکات زورخانهاي مشغول بودم. پس از آن در مسابقات استاني شرکت کردم و در رشته چرخ تيز موفق به کسب مقام شدم. در زمينه ضرب نيز در هر فرصتي که پيش ميآمد، تمرين ميکردم. آقاي رمضاننژاد کمک کردند و اين امکان را به من دادند که کنار ايشان روي سردم بنشينم. در آن زمان، آموزشها به شکل امروز تخصصي و آکادميک نبود و بيشتر بهصورت سينهبهسينه انتقال پيدا ميکرد. از همان دوران، هرجا مراسم يا مسابقهاي براي نوجوانان برگزار ميشد، اجراي ضرب را برعهده ميگرفتم.
اين مربي ضرب زورخانهاي درباره يکي از مهمترين مقاطع زندگياش ميگويد: زماني که 18 ساله شدم، از طريق برادرم با يکي از مسئولان ورزش لشکر 77 مشهد آشنا شدم. اجراي من را ديدند و از آن استقبال کردند. به همين دليل شرايطي فراهم شد تا دوران خدمت سربازيام را در لشکر 77 بگذرانم. آن دو سال در مشهد براي من به سکوي پرتاب تبديل شد، چراکه در دوران خدمت با استاد بزرگ، محمد کارگر، از برجستهترين مرشدان کشور، آشنا شدم و توانستم بهصورت پيشرفته در کلاسهايشان آموزش ببينم.
شهری با اشاره به دشواريهاي اين مسير ميافزايد: علاقهام به اين هنر به اندازهاي بود که براي صرفهجويي در هزينهها و پرداخت شهريه کلاسها، گاهي در فضاي اطراف ميدانها يا حرم ميخوابيدم و حتي حقوق سربازيام را نيز پسانداز ميکردم تا بتوانم آموزشها را ادامه دهم. همين عشق و پشتکار باعث شد مسير را با جديت دنبال کنم.
او که معتقد است مرشدي هنري پويا و همواره در حال تغيير است ميگويد: هر روز بايد خودت را بهروز نگه داري، زيرا شيوه ضرب گرفتن و سبک اجرا در مقايسه با 18تا20سال گذشته تغييرات زيادي کرده است. امروز نگاه فدراسيون نيز بازتر شده و تلاش ميشود هنر مرشدي تنها به فضاي زورخانه محدود نماند و در جشنوارههاي موسيقي هم حضور پيدا کند تا بيشتر ديده شود. پس از پايان سربازي نيز اين مسير را ادامه دادم و با وجود سختيها، به کمک پيشکسوتان ورزش باستاني در زورخانه حضرت علياکبر، باشگاه تختي و همچنين زورخانه اداره برق به فعاليت خود ادامه دادم و اکنون حدود 10 سال است که در اين مجموعهها در کنار اساتيد و بزرگان اين رشته حضور دارم.
وي همچنين از حضور خود در دورههاي مدرسي فدراسيون خبر ميدهد و ميگويد: در دورههاي مدرسي که فدراسيون در قم برگزار کرد، با هزينه شخصي شرکت کردم. يک هفته در آنجا حضور داشتم و پس از گذراندن آزمونهاي تئوري و عملي، موفق شدم مدرک رسمي مدرسي را از فدراسيون دريافت کنم.
شهری درباره موفقيتهاي ملي خود نيز ميگويد: هفت سال از آغاز برگزاري جشنواره برترين مرشدان کشور گذشته بود که در سال 1396 در اين رقابتها شرکت کردم. در آن دوره، حدود 800 نفر از سراسر کشور فيلم اجراي خود را به فدراسيون ارسال کردند و پس از بازبيني، 100 نفر به مرحله نهايي راه يافتند. لطف خدا شامل حالم شد و توانستم بالاترين رتبه اين جشنواره، يعني «سردم تنديس» را کسب کنم. در سالهاي بعد نيز با حضور دوباره در اين جشنوارهها موفق به دريافت «سردم سيمين» و «ديپلم افتخار زرين» شدم. همچنين اين افتخار را داشتم که بهعنوان مرشد تيم ليگ استان خراسان نيز انتخاب شوم.
داستان زندگي مرتضي شيخي، روايت تلاش، علاقه و ايستادگي در مسيري است که با سختيهاي بسيار همراه بوده، اما عشق به فرهنگ پهلواني و هنر مرشدي، او را به جايگاهي رسانده که امروز بهعنوان يکي از چهرههاي موفق اين عرصه در کاشمر شناخته ميشود.
اين مربي با اشاره به چالشهاي فعلي زورخانهها، نبود مرشدهاي توانمند و خوشسخن را يکي از مشکلات جدي شهر دانست و تأکيد کرد که بسياري از تماشاگران براي تغيير حال و هوا و لذت بردن به اين مکانها ميآيند؛ لذا اجراي مرشد بايد دلنشين و براي عموم قابل درک باشد.
وي افزود: مهاجرت مرشدهاي خبره به شهرستانهاي ديگر، کمبود شديد اين تخصص را در منطقه به همراه داشته و حتي برخي باشگاهها به دليل نبود مرشد تعطيل شدهاند.
شهری در ادامه به پيشگامي در آموزش تخصصي مرشدي از سن نوجواني در سطح شهرستان اشاره کرد و گفت که در طول20 سال فعاليتش، براي نخستين بار دورهاي را کاملاً بر اساس قوانين فدراسيون و به دور از سليقه شخصي برگزار کرد تا نسل جديد در مسابقات کشوري با مشکلي مواجه نشوند.
او ضمن قدرداني از حمايتهاي همسرش و راهنماييهاي پيشکسوتان، دعاي مادرش را يکي از بزرگترين دلگرميهاي خود در مسير موفقيت و کسب مقام اول کشوري دانست.
از نظر شيخي، يک مرشد موفق علاوه بر مهارت در صدا و ضرب، بايد از نظر اخلاق، شخصيت و رفتار در شأن ورزشکاران و مردم باشد. وي با اشاره به حضور مرشدهاي نوجوان در زورخانه، به سيستم رتبهبندي فدراسيون (از 1 تا 9) اشاره کرد و جايگاه خود را در رتبه 6 (از مجموع 9 رتبه پيشکسوت) معرفي نمود.
شهری با تأکيد بر منحصربهفرد بودن زورخانه به دليل بهرهمندي از موسيقي زنده، خاطرنشان کرد که براي جذب نسل جوان بايد در کنار حفظ اصالت، به دنبال نوآوري در ضربها و اشعار باشد تا اين ورزش از حالت «سالمندانه» خارج شود.
او با توصيه به خانوادهها براي تشويق فرزندانشان به ورزشهاي مورد علاقهشان، اشاره کرد که در طول20سال فعاليتش در زورخانه، هيچ مورد آسيب جدي يا بستري شدني نديده است، در حالي که در بسياري از ورزشهاي ديگر، احتمال آسيبديدگي بسيار بالاتر است.
وي همچنين به چالش کمبود تجهيزات ورزشي در زورخانهها پرداخت و افزود: هرچند هيئت شهرستان براي تجهيز باشگاهها تلاش کرده است، اما براي جلوگيري از دلسرد شدن ورزشکاران، بايد تعداد ادوات ورزشي افزايش يابد تا هر فرد بتواند بهراحتي تمرين کند.
شهری تأکيد کرد که کمبود ادوات و نبود مرشد، مانع رشد اين ورزش است و از خيرين و اسپانسرهاي شهرستان خواست تا با حمايتهاي مالي (حتي در مقياس کوچک نسبت به ساير رشتهها)، به جذب و پرورش جوانان در ورزش باستاني کمک کنند.
